SÖNDÜRMEYEN SÖNDÜRME TÜPLERİ

Prof.Dr.Abdurrahman Kılıç

Yangına ilk müdahale cihazı olarak kullanılan taşınabilir söndürme cihazları içinde en çok kullanılanı kimyasal kuru tozlu söndürme cihazlarıdır. Kısaca söndürme tüpü denilen bu cihazların kalitesi ve söndürme etkileri tüp içinde bulunan söndürme maddesinin özelliklerine bağlıdır. Tüp içindeki toz görülmediğinden ve yangın olmadan etkinliği test edilemediğinden toz kalitesi bilinemekte, en çok konuşulan ve tartışılan konu olmaktadır. Maalesef tozun kalitesini belirlemek için pratik bir test metodu da bulunmamaktadır. Bu nedenle de sahte tozlar çok kullanılmakta ve kullanıcılar aldatılmaktadır.Geçen günlerde, CNN TURK kanalında yayınlanan yangın söndürme tüplerinin kalitesinin konu edildiği program bazı önemli mesajlar vermesine rağmen bilimsel değerlerden uzak bir programdı Saatlerce konuşulmasına rağmen sadece izleyicileri etkileyecek bölümlerin alınması konunun önemini anlatmada yeterli olmamıştır. Tozların sadece çamurlaşma özelliğinin tespiti ile kalitesini belirleme yeterli değildir. Tozun kimyasal analizinin de yapılması ve ayrıca standartlara uygun tavalarda test edilmesi gerekirdi. Programda sadece çamurlaşma özelliğinin öne çıkarılması, kimyasal analizden hiç bahsedilmemesi ve ayrıca standartlara uygun tavalar kullanılmaması eksikliktir. Kuşkusuz, kendiniz yapmadığınız takdirde başkalarının sizin istediğiniz şekilde bir program yapılması beklenemez. Buna rağmen az da olsa bazı mesajların verilmesi yarar sağlamıştır. Gündeme gelmesinin bile üreticiler ve tüketiciler açısından faydalı tarafları olmuştur.

Bazen büyük hasar oluşturabilecek bir yangın, taşınabilir söndürme cihazı ile daha başlangıçta söndürülürken, bazen de söndürme cihazının içindeki maddenin uygun olmaması veya söndürme cihazının çalışmaması nedeniyle küçük yangınlar bile büyüyebilmektedir.

Toz uygun olmadığı için 25-30 adet 6 kg'lık söndürme cihazı kullanıldığı halde söndürülemeyen başlangıç yangınlarına rastladım. Tebeşir tozu çıkan kuru tozlu cihazlara, hiç çalışmayan ve standartlara uygun olmayan çok sayıda söndürme cihazına piyasada rastlamak mümkündür. Söndürme tüpü sektörü içinde, çok sayıda firma uygun olmayan cihaz satmaktadır. Kullanıcıların bilinçsiz ve denetimlerin yetersiz olmasının zararını kullanıcılar ödemektedir.

Genel olarak kimyasal kuru tozlu söndürme cihazlarının istenilen istenilen söndürme etkisi göstermemesinin birkaç sebebi bulunmaktadır. Bunlar, tüpün içine konulan maddenin standartlara uygun olmaması, tozun topaklaşarak memeyi tıkaması veya itici gazın basıncının yeterli olmaması olarak sıralanabilir. Bir kuru tozlu söndürme cihazının görünüşünün düzgün olması ve tüpün kendisinin standartlara uygun olması veya tozun amonyum fosfat oranının yüksek olması yeterli değildir. Tüplere doldurulan tozların ayrıca hidrofobi özelliğinde ve uzun ömürlü olması gerekir.

Türkiye'de yaklaşık 250 civarında, kimyasal kuru tozlu söndürme cihazı dolduran firma bulunduğu belirtilmektedir. Bu firmalar içinde güvenilir firmanın sayısı ise maalesef yüzde on civarındadır. Çoğu kimyasal kuru tozlu söndürme tüpünün içine çıkma toz, mermer tozu veya alçı tozu konulmaktadır. Ucuza verilmekte ve 6 ayda gibi kısa bir süre sonra yeniden doldurulmak istenmektedir. Oysa, genellikle iyi tozların garanti süresi beş yıldır ve Avrupa ülkelerinde tozlar beş yılda bir değiştirilmektedir. Ülkemizdeki eski standartlara göre iki yılda bir değiştirileceği belirtilmesine rağmen bir yılda değiştiren firmalar mevcuttur. Hatta çıkma toz kaliteli ise toz değiştirilmemekte aynı toz yeniden doldurulmakta ve yeni toz konulmuş gibi ücret alınmaktadır.Söndürme tüpleri içinde piyasada çok sayıda korsan tüp olmasının ve kalitesiz toz dolduranların sayısının fazla olmasının nedenlerinden biri, kaliteli ve standartlara uygun söndürme cihazı üreten ve dolduran kuruluşların, korsan ve kalitesiz firmalarla uğraşma yerine birbirleriyle uğraşmalarıdır. Bu sektör içinde, bir kuruluşun diğer bir kuruluş hakkında iyi şeyler söylediğine rastlayamazsınız. Hepsinin haklı olduğu taraflar olmasına rağmen aralarında birlik oluşturamadıkları için gerek standartların geliştirilmesi ve gerekse korsan tüplerin önlenmesi konusunda bir adım ileri gidilememektedir. Kaliteli ve standartlara uygun üretim yapan kuruluşların biraraya gelerek, izleyecekleri yöntemi belirlemeleri ve birlikte hareket etmeleri gerekir. Hepsi, Türk Standartları Enstitüsünün standartları değiştirmesini ve Sanayi Bakanlığından birşeyler yapmasını beklemektedirler. Elbette bu kuruluşların yapması gereken birçok çalışma mevcuttur. Fakat bu kuruluşların çalışması yeterli olmaz.Firmalar birlik oluşturmalı, ferdi olarak değil birlik olarak, Standartlar Enstitüsünü ve Sanayi Bakanlığını zorlamalı ve daha etkin çalışma yapmalarını sağlamalıdırlar. Herşeyi bu kuruluşlardan beklememek gerekir. Firmalar, özellikle halkın bilinçlendirilmesi ve eğitimi konusunda çalışma yapmalıdır.

Söndürme tüplerinin öneminin vurgulandığı programlar hazırlatılmalı, okullarda söndürme tatbikatları yapmalı, eğitici broşürler hazırlayarak okullara ve evlere dağılılmalıdır.

Yeni alınan tüplerde garanti süresi malın tesliminden itibaren iki yıl olmalı, söndürücünün bütün parçaları dahil olmak üzere tamamı firmanın garanti kapsamı içine alınmalıdır.

Bakım sırasında, kafalar çıkarılarak içi temizlenmeli, basınç testine tabi tutulmalı, boyanmalı, arızalı parçalar değiştirilmeli, yeniden etiketlenmeli, uygun söndürme tozu doldurulmalı ve itici gazla basınçlandırılmalıdır. Tüpün üzerinde hangi toz kullanıldığı da yazılmalıdır. Gözle muayene edilerek, ezik, çatlak ve çizilme gibi hususlar incelenecek, manometre göstergesi kontrol edilmeli, püskürtme ucu ile irtibat hortumu sağlam olup olmadığına ve mühürlü olup olmadığına bakılmalıdır. Kimyasal Kuru tozlu cihazların manometreleri basınç göstermiyorsa veya mühür kopmuşsa mutlaka genel bakıma alınmalıdır.